-
Hợp đồng gia công OEM - ODM
Hợp đồng gia công là văn bản quyết định ai chịu trách nhiệm khi hàng lỗi, giao chậm, nguyên liệu thất thoát hay thiết kế bị sao chép. Chỉ một dòng "sản xuất theo yêu cầu" thiếu tiêu chuẩn đo lường cũng đủ để một lô hàng trị giá hàng tỷ đồng rơi vào tranh chấp. Bài viết dưới đây tổng hợp căn cứ pháp lý, khác biệt giữa OEM, ODM và OBM, 10 điều khoản cần có, các rủi ro thường gặp và cập nhật luật sửa đổi được Quốc hội thông qua tháng 11/2026.
Hợp đồng gia công là gì?
Theo Điều 542 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng gia công là sự thỏa thuận theo đó bên nhận gia công thực hiện công việc để tạo ra sản phẩm theo yêu cầu của bên đặt gia công; bên đặt gia công nhận sản phẩm và trả tiền công.
Trong hoạt động thương mại, Điều 178 Luật Thương mại 2005 mô tả cụ thể hơn: bên nhận gia công dùng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn sản xuất và hưởng thù lao. Hợp đồng gia công thương mại phải lập bằng văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương (Điều 179).
OEM, ODM và OBM khác nhau thế nào?
OEM, ODM và OBM là cách gọi trong thực tiễn sản xuất, không phải loại hợp đồng được pháp luật đặt tên. Điểm khác biệt then chốt là ai sở hữu thiết kế và thương hiệu, vì điều đó quyết định bản chất pháp lý của giao dịch.
Tiêu chí
OEM
ODM
OBM
Ai thiết kế
Bên đặt hàng
Nhà sản xuất (toàn bộ hoặc một phần)
Nhà sản xuất
Thương hiệu trên sản phẩm
Của bên đặt hàng
Của bên đặt hàng
Của nhà sản xuất
Bản chất thường gặp
Gia công
Gia công kèm dịch vụ thiết kế, hoặc mua bán
Mua bán, phân phối, nhượng quyền
Điều khoản trọng tâm
Tiêu chuẩn kỹ thuật, nguyên liệu, bảo hộ nhãn hiệu, kiểm soát số lượng
Quyền sở hữu bản vẽ, mẫu thử, cải tiến; phân biệt lỗi thiết kế với lỗi sản xuất; độc quyền thiết kế
Phạm vi phân phối, giá, bảo hành, cấp quyền dùng thương hiệu
Rủi ro lớn nhất cho bên đặt hàng
Xưởng sản xuất vượt số lượng rồi bán ra ngoài
Thiết kế được bán lại cho đối thủ
Phụ thuộc hoàn toàn vào thương hiệu của nhà sản xuất
Ví dụ: một thương hiệu mỹ phẩm đưa công thức và bao bì cho nhà máy là OEM; nhờ nhà máy phát triển công thức rồi dán nhãn của mình là ODM.
Phân biệt hợp đồng gia công với mua bán và dịch vụ
Tên gọi trên hợp đồng không quyết định bản chất; khi có tranh chấp, Tòa án hoặc Trọng tài xét nghĩa vụ thực tế và ai kiểm soát quá trình sản xuất. Xác định sai loại hợp đồng có thể làm sai nghĩa vụ thuế, thủ tục hải quan và cách tính trách nhiệm.
Tiêu chí
Gia công
Mua bán hàng hóa
Dịch vụ
Đối tượng
Sản phẩm hữu hình làm theo yêu cầu riêng
Hàng hóa có sẵn hoặc sản xuất theo tiêu chuẩn của bên bán
Một công việc, không nhất thiết tạo ra vật
Nguyên liệu
Thường do bên đặt cung cấp một phần hoặc toàn bộ
Bên bán tự lo
Không đặt ra
Cái bên nhận được trả
Tiền công, thù lao
Giá trị hàng hóa
Phí dịch vụ
Quyền kiểm soát của bên đặt
Cao: mẫu, quy trình, kiểm tra tại xưởng
Thấp: nhận hàng theo hợp đồng
Theo kết quả công việc
Dự án vừa thiết kế, vừa sản xuất, vừa phân phối nên tách riêng từng phần công việc, giá và tiêu chí nghiệm thu, hoặc tách thành các hợp đồng riêng.
10 điều khoản cần có trong hợp đồng gia công
Một hợp đồng gia công đủ chặt cần trả lời được 10 câu hỏi dưới đây. Thiếu câu nào, tranh chấp thường bắt đầu từ đó.
- Chủ thể: tên, mã số doanh nghiệp, người đại diện, và địa chỉ nhà máy trực tiếp sản xuất. Cấm hoặc giới hạn việc giao lại cho xưởng khác nếu chưa được chấp thuận bằng văn bản.
- Sản phẩm: tên, mã, số lượng, thông số kỹ thuật, đóng gói, nhãn mác và thị trường tiêu thụ. Phụ lục kỹ thuật là một phần của hợp đồng; ghi rõ thứ tự ưu tiên khi phụ lục và đơn đặt hàng mâu thuẫn.
- Nguyên vật liệu: bên nào cung cấp, thời điểm giao, cách kiểm tra đầu vào, điều kiện bảo quản.
- Định mức và hao hụt: tỷ lệ hao hụt cho phép, cách quyết toán, xử lý nguyên liệu dư, phế liệu, phế phẩm.
- Máy móc, khuôn mẫu: ai sở hữu, ai chịu chi phí bảo trì, được dùng cho sản phẩm nào, hoàn trả khi nào.
- Tiêu chuẩn chất lượng và nghiệm thu: mẫu chuẩn, dung sai, phương pháp kiểm tra, quy trình xử lý hàng lỗi (xem mục tiếp theo).
- Tiến độ và giao nhận: mốc giao nguyên liệu, duyệt mẫu, sản xuất hàng loạt, giao từng lô; điều kiện gia hạn khi nguyên liệu giao chậm hoặc bên đặt thay đổi thiết kế.
- Giá gia công và thanh toán: giá theo sản phẩm, công đoạn hay giờ máy; đã gồm mẫu, khuôn, vận chuyển, thuế hay chưa; thanh toán gắn với mốc duyệt mẫu và nghiệm thu từng lô.
- Sở hữu trí tuệ và bảo mật: quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng, bản vẽ, công thức, phần mềm; cấm sản xuất vượt số lượng; nghĩa vụ bảo mật kéo dài sau khi hợp đồng chấm dứt.
- Vi phạm, chấm dứt và giải quyết tranh chấp: mức phạt, bồi thường, căn cứ đơn phương chấm dứt, luật áp dụng, ngôn ngữ và cơ quan giải quyết (Tòa án hay Trọng tài, ghi đúng tên trung tâm trọng tài).
Điều khoản chất lượng, mẫu chuẩn và nghiệm thuPhần lớn tranh chấp gia công xoay quanh một câu hỏi: sản phẩm có đạt mẫu hay không. Hợp đồng chỉ ghi "theo yêu cầu của bên A" gần như không có giá trị chứng minh.
Mẫu chuẩn và tiêu chí đo lường
- Mỗi mẫu có mã số, ngày phê duyệt, chữ ký người có thẩm quyền; mỗi bên giữ một mẫu lưu niêm phong.
- Tiêu chuẩn có đơn vị đo, dung sai, phương pháp thử (ví dụ AQL 2.5 cho lỗi nhẹ) và phòng thử nghiệm độc lập khi hai bên bất đồng.
- Ghi rõ ai làm mẫu, ai chịu chi phí mẫu và bao nhiêu lần sửa mẫu là miễn phí.
Quy trình nghiệm thu
- Bên đặt kiểm tra tại xưởng trong quá trình sản xuất, có báo trước và trong giới hạn không làm gián đoạn sản xuất.
- Lấy mẫu theo lô khi giao hàng; lập biên bản ghi lô, số lượng, phương pháp kiểm tra, kết quả.
- Đặt thời hạn khiếu nại (ví dụ 7 ngày với lỗi thấy được, lâu hơn với lỗi ẩn); quá hạn không khiếu nại coi như đã nghiệm thu.
- Lô có lỗi: chọn sau theo thứ tự sửa chữa, sản xuất thay thế, giảm tiền công, thu hồi hoặc tiêu hủy, bồi thường.
Ai chịu trách nhiệm khi hàng lỗi?
Trách nhiệm phụ thuộc nguyên nhân. Lỗi do tay nghề, quy trình thì bên nhận gia công chịu. Lỗi do nguyên liệu hoặc thiết kế bên đặt cung cấp thì bên đặt chịu, trừ khi bên nhận gia công biết nguyên liệu không đạt mà không báo. Vì vậy hợp đồng nên quy định nghĩa vụ cảnh báo bằng văn bản và thời hạn cảnh báo.
Rủi ro pháp lý thường gặp và cách kiểm soát
Rủi ro
Biểu hiện thực tế
Cách kiểm soát trong hợp đồng
Tranh chấp quyền sở hữu
Xưởng giữ hàng để ép thanh toán; hàng cháy, mất khi còn trong kho
Ghi rõ chủ sở hữu nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm và thời điểm chuyển rủi ro; yêu cầu mua bảo hiểm hàng tồn kho
Thất thoát nguyên liệu
Hao hụt vượt định mức, không giải trình được
Định mức bằng số, quyết toán theo lô, bên nhận bồi hoàn phần vượt định mức
Sản xuất vượt số lượng
Hàng mang thương hiệu của bạn bán ra thị trường ngoài
Kiểm soát số tem nhãn, bao bì cấp ra; tiêu hủy hàng lỗi có biên bản; phạt riêng
Mất quyền thiết kế (ODM)
Nhà máy bán lại thiết kế cho đối thủ
Tách "kiến thức nền" có trước với "thiết kế mới"; thỏa thuận độc quyền và thời hạn độc quyền
Giao lại cho xưởng khác
Chất lượng không đồng đều, không truy được nơi sản xuất
Ghi địa chỉ nhà máy; cấm gia công lại khi chưa được chấp thuận
Hợp đồng bị lợi dụng che giấu hàng giả
Thương hiệu bị liên đới khi cơ quan chức năng kiểm tra
Thẩm định đối tác, quyền kiểm tra đột xuất, lưu hồ sơ truy xuất nguồn gốc
Điều khoản trọng tài vô hiệu
Tranh chấp phải ra Tòa, kéo dài
Ghi đúng tên trung tâm trọng tài, quy tắc tố tụng, ngôn ngữ, địa điểm
Rủi ro hàng giả không chỉ là lý thuyết: vụ 65 tấn phân bón giả tại Bắc Ninh năm 2026 cho thấy hợp đồng gia công có thể bị dùng để hợp thức hóa hồ sơ và che giấu nơi sản xuất thực tế (Diễn đàn Doanh nghiệp).
Lưu ý khi gia công cho thương nhân nước ngoài
- Phần lớn hàng hóa được gia công không cần giấy phép; chỉ hàng cấm hoặc tạm ngừng xuất nhập khẩu mới cần Giấy phép gia công. Từ 01/07/2027, thẩm quyền cấp phép này được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
- Thông báo cơ sở sản xuất, khai định mức và quyết toán nguyên liệu với cơ quan hải quan đúng hạn; sai định mức có thể bị truy thu thuế và xử phạt.
- Hợp đồng nên phân công rõ bên chuẩn bị hồ sơ hải quan và bên chịu chi phí nếu hồ sơ sai.
- Nguyên liệu dư, phế liệu, máy móc tạm nhập: thỏa thuận trước phương án tái xuất, chuyển sang hợp đồng khác, bán tại Việt Nam hay tiêu hủy.
Dịch vụ tư vấn hợp đồng gia công của LAWPRO
LAWPRO soạn thảo, rà soát và đàm phán hợp đồng gia công cho cả bên đặt hàng và nhà máy, theo đặc thù từng ngành: dệt may, da giày, mỹ phẩm, thực phẩm, điện tử, cơ khí.
- Xác định bản chất giao dịch và cấu trúc OEM, ODM, OBM phù hợp.
- Soạn mới hoặc rà soát hợp đồng, phụ lục kỹ thuật, đơn đặt hàng.
- Thiết kế điều khoản chất lượng, tiến độ, nghiệm thu, định mức.
- Bảo vệ nhãn hiệu, kiểu dáng, công thức, bí mật kinh doanh.
- Rà soát thuế, hải quan với giao dịch gia công xuất khẩu.
- Tham gia đàm phán; hỗ trợ sửa đổi, thanh lý và giải quyết tranh chấp hợp đồng.
Quy trình làm việc
- Tiếp nhận thông tin về sản phẩm, đối tác và mô hình hợp tác.
- Phân tích rủi ro theo vị thế của khách hàng.
- Soạn thảo hoặc rà soát, kèm giải thích từng điểm sửa; tham gia đàm phán nếu cần.
- Hỗ trợ trong quá trình thực hiện, nghiệm thu và thanh lý.
Hồ sơ nên chuẩn bị: giấy phép kinh doanh các bên, bản dự thảo (nếu có), mẫu và tiêu chuẩn kỹ thuật, định mức dự kiến, giấy chứng nhận nhãn hiệu, phương án giao hàng và thanh toán.
Câu hỏi thường gặp về hợp đồng gia công
Hợp đồng gia công có bắt buộc lập bằng văn bản không?
Có, với gia công trong thương mại. Điều 179 Luật Thương mại 2005 yêu cầu hợp đồng lập bằng văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương, như thông điệp dữ liệu.
Hợp đồng OEM có phải là hợp đồng gia công không?
Thường là có, vì nhà máy sản xuất theo thiết kế và thương hiệu của bên đặt hàng. Nhưng nếu nhà máy tự mua toàn bộ nguyên liệu và giao thành phẩm theo giá trọn gói, quan hệ có thể bị xem là mua bán.
Mức phạt vi phạm hợp đồng gia công tối đa bao nhiêu?
Hiện nay là 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm nếu là hợp đồng giữa thương nhân. Từ 01/01/2028, mức trần này dự kiến được bãi bỏ và các bên tự thỏa thuận mức phạt.
Hàng lỗi do nguyên liệu bên đặt cung cấp thì ai chịu?
Về nguyên tắc là bên đặt gia công. Tuy nhiên, nếu bên nhận gia công phát hiện nguyên liệu không đạt mà không thông báo, họ có thể phải chịu một phần hoặc toàn bộ trách nhiệm.
Gia công cho đối tác nước ngoài có cần xin giấy phép?
Không, trừ hàng thuộc diện cấm hoặc tạm ngừng xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp vẫn phải thực hiện thủ tục hải quan về cơ sở sản xuất, định mức và quyết toán.
Nhà máy có được bán sản phẩm dư hoặc hàng lỗi ra thị trường?
Không, nếu sản phẩm mang nhãn hiệu của bên đặt hàng và chưa được chấp thuận. Hợp đồng nên quy định rõ việc tiêu hủy hoặc hoàn trả hàng dư, hàng lỗi.
Kết luận
Hợp đồng gia công tốt không loại bỏ được mọi tranh chấp, nhưng giúp xác định nhanh ai đúng, ai sai và ai phải trả. Với các thay đổi về chế tài từ năm 2028, đây là lúc nên rà soát lại các hợp đồng khung đang dùng.
Liên hệ LAWPRO để được luật sư rà soát hợp đồng gia công: Hotline Hà Nội 0936 77 97 99 · TP.HCM 0936 77 95 99 · Đà Nẵng 090 599 56 99.
Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật đến tháng 11/2026. Vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn cho trường hợp cụ thể.

