Điện mặt trời mái nhà bán điện dư tối đa 50% từ NĐ 243/2026

Nghị định 243/2026/NĐ-CP ban hành ngày 26/6/2026 sửa đổi quy định về điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, trong đó nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà bán điện dư lên tối đa 50% theo thỏa thuận, thay cho mức 20% trước đây. Bài viết tóm tắt đối tượng, cách xác định giá và các nghĩa vụ pháp lý hộ gia đình, doanh nghiệp cần lưu ý trước khi lắp đặt và bán điện.

1. Điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu là gì?

Điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu là hệ thống điện mặt trời lắp trên mái nhà hoặc trên công trình xây dựng, do chính chủ sở hữu đầu tư để phục vụ nhu cầu dùng điện tại chỗ. Hệ thống có thể hoạt động độc lập hoặc đấu nối với lưới điện.

Khung pháp lý nền tảng là Luật Điện lực 2024 và Nghị định 58/2025/NĐ-CP hướng dẫn về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới, trong đó có cơ chế cho điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Nghị định 243/2026/NĐ-CP là văn bản sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan, tập trung vào phần sản lượng điện dư.

Điện dư là phần điện sản xuất ra mà chủ hệ thống không dùng hết. Trước đây, phần này chỉ được bán lên lưới ở mức hạn chế. Nay mức bán đã được nới rộng.

2. Điểm mới về tỷ lệ điện mặt trời mái nhà bán điện dư

Theo nội dung Nghị định 243/2026/NĐ-CP được phổ biến, các điểm đáng chú ý gồm:

Việc “thỏa thuận” nghĩa là tỷ lệ cụ thể phải được ghi trong hợp đồng mua bán điện với bên mua. Vì vậy, chủ hệ thống không nên mặc định mình được bán đúng 50%, mà cần đọc kỹ điều khoản về sản lượng, thời hạn và điều kiện đấu nối trong hợp đồng.

3. Ai được bán điện dư?

Nghị định 243/2026/NĐ-CP mở rộng nhóm được bán điện dư, gồm:

• Hộ gia đình sử dụng nhà ở riêng lẻ.
• Công trình công sở.
• Các hệ thống đấu nối lưới điện hạ áp hoặc phù hợp với quy hoạch phát triển điện lực.

Bên mua điện dư là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Chủ hệ thống cần liên hệ đơn vị điện lực địa phương để được hướng dẫn về điểm đấu nối, thiết bị đo đếm hai chiều và ký hợp đồng mua bán điện.

4. Giá mua điện dư được xác định như thế nào?

Theo nội dung đã công bố, giá mua điện dư được tính bằng giá điện năng thị trường bình quân của năm trước liền kề, do đơn vị điều hành giao dịch thị trường điện công bố, tính bằng đồng/kWh.

Trường hợp mức giá này cao hơn mức tối đa của khung giá phát điện mặt trời mặt đất không có pin lưu trữ theo từng miền, giá mua được xác định bằng mức giá tối đa (chưa gồm thuế giá trị gia tăng) của khung giá đó.

Thực tế, giá điện dư thường thấp hơn giá điện sinh hoạt mà hộ gia đình đang mua. Vì vậy, khi tính hiệu quả đầu tư, người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên tối đa việc dùng điện tại chỗ, coi phần bán điện dư là khoản thu bổ sung. Con số giá cụ thể theo từng năm cần tra cứu thông báo của đơn vị có thẩm quyền.

5. Bán điện dư có cần giấy phép hoạt động điện lực không?

Theo thông tin về Nghị định 243/2026/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân bán điện dư phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép hoạt động điện lực, trừ các trường hợp được miễn theo quy định. Đây là điểm dễ bị bỏ sót, vì nhiều người cho rằng chỉ cần ký hợp đồng với EVN là bán được.

Chủ hệ thống nên làm theo trình tự sau:

1. Xác định công suất và mô hình đấu nối: có bán điện dư hay không, đấu nối hạ áp hay trung áp.
2. Kiểm tra điều kiện miễn giấy phép: căn cứ công suất và quy mô theo nghị định hướng dẫn Luật Điện lực.
3. Làm thủ tục đăng ký, thông báo với đơn vị điện lực theo quy định về điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu.
4. Ký hợp đồng mua bán điện dư với bên mua, ghi rõ tỷ lệ, giá, thiết bị đo đếm.
5. Bảo đảm an toàn: thiết bị đạt tiêu chuẩn, phòng cháy chữa cháy, an toàn công trình và an toàn lưới điện.

Ngoài ra, việc lắp đặt trên mái nhà còn liên quan đến quy định về xây dựng, phòng cháy chữa cháy và quyền sử dụng phần mái chung nếu là nhà chung cư hoặc nhà nhiều chủ sở hữu.

6. Những rủi ro pháp lý thường gặp

• Lắp đặt nhưng không đăng ký, không thông báo: có thể bị từ chối đấu nối hoặc bị xử lý theo quy định.
• Bán điện vượt tỷ lệ thỏa thuận: phần vượt có thể không được ghi nhận hoặc thanh toán.
• Hợp đồng với nhà thầu lắp đặt thiếu điều khoản: thiếu bảo hành thiết bị, thiếu cam kết sản lượng, thiếu trách nhiệm khi hệ thống gây cháy nổ.
• Mái nhà thuộc sở hữu chung hoặc thuê: cần có thỏa thuận bằng văn bản với các đồng sở hữu hoặc bên cho thuê.
• Áp dụng sai văn bản: nghị định mới sửa đổi nhiều điều khoản, cần xác định ngày hiệu lực và quy định chuyển tiếp cho hệ thống đã lắp từ trước.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Hệ thống đã lắp trước khi có Nghị định 243/2026/NĐ-CP có được bán 50% điện dư không?

Điều này phụ thuộc vào quy định chuyển tiếp và hợp đồng mua bán điện đã ký. Chủ hệ thống nên đối chiếu văn bản chính thức và liên hệ đơn vị điện lực để điều chỉnh hợp đồng nếu đủ điều kiện.

2. Tỷ lệ bán điện dư 50% là quyền đương nhiên của người bán?

Không. Nghị định quy định mức tối đa và việc bán theo thỏa thuận giữa bên mua và bên bán. Tỷ lệ thực tế còn phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối.

3. Hộ gia đình lắp điện mặt trời chỉ để dùng, không bán, có cần thủ tục gì không?

Dù không bán điện dư, hệ thống đấu nối lưới vẫn có thể phải thực hiện thủ tục đăng ký hoặc thông báo theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP và hướng dẫn của đơn vị điện lực. Nên hỏi đơn vị điện lực hoặc luật sư để xác định đúng nghĩa vụ trong từng trường hợp.

Kết luận

Việc nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà bán điện dư lên tối đa 50% mở thêm dư địa cho hộ gia đình, cơ quan và doanh nghiệp, nhưng đi kèm điều kiện về thỏa thuận, khả năng tiếp nhận của lưới điện và nghĩa vụ giấy phép. Việc rà soát hợp đồng và thủ tục từ đầu giúp tránh rủi ro khi hệ thống đi vào vận hành.

Nếu cần tư vấn về hợp đồng lắp đặt, hợp đồng mua bán điện hoặc thủ tục giấy phép trong lĩnh vực năng lượng, quý khách có thể liên hệ Công ty Luật LAWPRO, hotline 0936 779 799.

Căn cứ pháp lý: Luật Điện lực 2024; Nghị định 58/2025/NĐ-CP; Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.