Tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế

Tư vấn giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế là dịch vụ luật sư giúp doanh nghiệp đánh giá hồ sơ, xác định căn cứ pháp lý và chọn phương thức xử lý phù hợp – thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại hoặc khởi kiện tại Tòa án – để thu hồi công nợ, đòi bồi thường hoặc bảo vệ mình trước yêu cầu của đối tác. Bài viết tóm tắt những điểm doanh nghiệp cần nắm và cách LAWPRO đồng hành trong từng giai đoạn.

Tranh chấp hợp đồng kinh tế là gì?

"Hợp đồng kinh tế" là thuật ngữ của Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế 1989 – văn bản đã hết hiệu lực từ ngày 01/01/2006. Hiện nay, cách gọi này được hiểu là các hợp đồng xác lập trong hoạt động kinh doanh, thương mại: mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, xây dựng, phân phối, đại lý, gia công…

Tranh chấp phát sinh khi các bên bất đồng về quyền và nghĩa vụ trong quá trình giao kết, thực hiện hoặc chấm dứt hợp đồng.

Căn cứ giải quyết chủ yếu là Luật Thương mại 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung) và Bộ luật Dân sự 2015 – luật chung về hợp đồng, áp dụng cho những vấn đề luật chuyên ngành không quy định.

Về tố tụng, đây là tranh chấp về kinh doanh, thương mại theo Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Tranh chấp thường gặp và nguyên nhân

Trong thực tiễn tư vấn của LAWPRO, phần lớn tranh chấp rơi vào các nhóm sau:

• Thanh toán: chậm trả, trả thiếu hoặc từ chối thanh toán; bên bị vi phạm có quyền yêu cầu trả nợ gốc và tiền lãi chậm trả (Điều 306 Luật Thương mại).
• Giao hàng, chất lượng: giao sai số lượng, chủng loại, thời hạn hoặc không đạt tiêu chuẩn đã thỏa thuận.
• Nghiệm thu, tiến độ: thường gặp trong hợp đồng xây dựng, gia công, cung cấp và lắp đặt thiết bị.
• Phạt vi phạm, bồi thường: bất đồng về mức phạt – tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301 Luật Thương mại, trừ trường hợp tại Điều 266) – và về cách chứng minh thiệt hại (Điều 302–304).
• Bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi: một bên viện dẫn sự kiện bất khả kháng để miễn trách nhiệm (Điều 294 Luật Thương mại, Điều 156 Bộ luật Dân sự) hoặc yêu cầu đàm phán lại do hoàn cảnh thay đổi cơ bản (Điều 420 Bộ luật Dân sự).

Nguyên nhân gốc thường là hợp đồng sơ sài hoặc thiếu hồ sơ thực hiện. Để phòng ngừa, xem dịch vụ tư vấn, rà soát hợp đồng của LAWPRO.

So sánh 4 phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng

Điều 317 Luật Thương mại ghi nhận bốn phương thức: thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án.

Nếu hợp đồng có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ khi thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể thực hiện được (Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010). Khi muốn giữ quan hệ hợp tác, doanh nghiệp có thể cân nhắc đại diện đàm phán và trung gian hòa giải trước khi tố tụng.

Thời hiệu khởi kiện – mốc doanh nghiệp không được bỏ lỡ

• Tranh chấp thương mại: 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (Điều 319 Luật Thương mại).
• Hợp đồng dân sự nói chung: 03 năm kể từ ngày biết hoặc phải biết quyền và lợi ích bị xâm phạm (Điều 429 Bộ luật Dân sự).
• Khởi kiện bằng trọng tài: theo luật chuyên ngành; nếu luật chuyên ngành không quy định thì là 02 năm (Điều 33 Luật Trọng tài thương mại).

Hết thời hiệu và bên kia yêu cầu áp dụng thì Tòa án đình chỉ giải quyết vụ án (khoản 2 Điều 184, điểm e khoản 1 Điều 217 Bộ luật Tố tụng dân sự) – rủi ro thường gặp khi thương lượng kéo dài.

Quy trình giải quyết tranh chấp hợp đồng tại doanh nghiệp

Khi tranh chấp phát sinh, doanh nghiệp nên xử lý theo một quy trình có hệ thống thay vì phản ứng theo cảm tính. Về cơ bản, quá trình này gồm đánh giá tình huống, chuẩn bị hồ sơ và lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp.

1. Nộp đơn khởi kiện kèm tài liệu, chứng cứ (Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự). Thẩm quyền sơ thẩm thuộc Tòa Kinh tế Tòa án nhân dân khu vực (khoản 2 Điều 36, sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15), thường là nơi bị đơn có trụ sở hoặc nơi các bên thỏa thuận bằng văn bản (Điều 39).
2. Nộp tạm ứng án phí trong 07 ngày kể từ ngày nhận thông báo và nộp biên lai để Tòa án thụ lý (Điều 195).
3. Chuẩn bị xét xử trong 02 tháng, có thể gia hạn không quá 01 tháng (điểm b khoản 1 Điều 203), gồm phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải.
4. Xét xử sơ thẩm.
5. Kháng cáo trong 15 ngày kể từ ngày tuyên án (Điều 273); phúc thẩm do Tòa Kinh tế Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết.
6. Thi hành án – LAWPRO hỗ trợ thi hành án tranh chấp hợp đồng kinh tế để bản án, phán quyết được thực thi trên thực tế.

Nếu có nguy cơ đối tác tẩu tán tài sản, doanh nghiệp có thể yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản (Điều 111, 114 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 48, 49 Luật Trọng tài thương mại).

Thu thập chứng cứ trong giải quyết tranh chấp hợp đồng

Chứng cứ là một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp được đưa ra trọng tài hoặc tòa án. Vì vậy, doanh nghiệp nên lưu trữ hồ sơ ngay trong quá trình thực hiện hợp đồng thay vì chờ đến khi tranh chấp xảy ra.

Bên đưa ra yêu cầu có nghĩa vụ chứng minh (Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự). Doanh nghiệp nên tập hợp sớm:

• Hợp đồng, phụ lục, đơn đặt hàng, báo giá đã xác nhận; tài liệu về thẩm quyền của người ký.
• Biên bản giao nhận, nghiệm thu, đối chiếu và xác nhận công nợ; hóa đơn, chứng từ thanh toán.
• Email, tin nhắn, văn bản trao đổi – có thể được sử dụng như dữ liệu điện tử nếu xác định được nguồn gốc (Điều 94, 95).
• Văn bản thông báo vi phạm, yêu cầu khắc phục, thông báo bất khả kháng.
• Tài liệu chứng minh thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả với hành vi vi phạm (Điều 303 Luật Thương mại).

Tài liệu do bên khác hoặc cơ quan, tổ chức nắm giữ có thể đề nghị Tòa án yêu cầu cung cấp (Điều 106).

Dịch vụ giải quyết tranh chấp hợp đồng của LAWPRO

Khi vụ việc có giá trị lớn, nhiều chứng cứ hoặc liên quan đến thủ tục tố tụng phức tạp, sự tham gia của luật sư có thể giúp doanh nghiệp đánh giá rõ rủi ro và xây dựng phương án xử lý phù hợp. LAWPRO hỗ trợ doanh nghiệp từ giai đoạn phòng ngừa đến khi tranh chấp được giải quyết.

LAWPRO hỗ trợ doanh nghiệp từ khi tranh chấp mới manh nha đến khi bản án, phán quyết được thi hành:

• Đánh giá hồ sơ, căn cứ pháp lý, thời hiệu và khả năng thắng kiện của từng phương án.
• Soạn văn bản yêu cầu thanh toán, thông báo vi phạm, đề xuất thương lượng.
• Đại diện đàm phán, hòa giải với đối tác.
• Soạn đơn khởi kiện, đơn khởi kiện trọng tài, bản tự bảo vệ; yêu cầu biện pháp khẩn cấp tạm thời.
• Tham gia tố tụng tại Tòa án, Trọng tài thương mại (VIAC và các trung tâm trọng tài khác).
• Hỗ trợ yêu cầu thi hành án.

Lợi ích khi sử dụng dịch vụ LAWPRO trong giải quyết tranh chấp hợp đồng

Việc có luật sư tham gia từ sớm giúp doanh nghiệp đánh giá rõ hơn rủi ro, lợi thế và những điểm còn thiếu trong hồ sơ.

Doanh nghiệp cũng có thể hạn chế nguy cơ thất lạc chứng cứ, bỏ lỡ thời hiệu hoặc lựa chọn phương thức giải quyết không phù hợp với mục tiêu kinh doanh.

Khi vụ việc được đưa ra trọng tài hoặc tòa án, đội ngũ luật sư có thể hỗ trợ doanh nghiệp hệ thống hóa căn cứ, chuẩn bị hồ sơ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp.

Hồ sơ được tiếp nhận kèm cam kết bảo mật và do các luật sư như Luật sư Đỗ Quang Hưng trực tiếp phụ trách, với văn phòng tại Thành phố Hà Nội – Thành phố Đà Nẵng – Thành phố Hồ Chí Minh. Với tranh chấp giữa thành viên, cổ đông, xem thêm tư vấn giải quyết tranh chấp nội bộ doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng có điều khoản trọng tài, doanh nghiệp có kiện ra Tòa án được không? Không, nếu thỏa thuận trọng tài hợp lệ và thực hiện được – Tòa án sẽ từ chối thụ lý (Điều 6 Luật Trọng tài thương mại). Chỉ khi thỏa thuận vô hiệu theo Điều 18 hoặc không thể thực hiện được thì mới khởi kiện tại Tòa án.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng thương mại là bao lâu? Là 02 năm kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm (Điều 319 Luật Thương mại).

Mức phạt vi phạm hợp đồng thương mại tối đa là bao nhiêu? Tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm (Điều 301 Luật Thương mại); thỏa thuận cao hơn có nguy cơ không được chấp nhận phần vượt.

Có được vừa phạt vi phạm vừa đòi bồi thường thiệt hại không? Có, nếu hợp đồng có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm được áp dụng cả hai chế tài, trừ trường hợp luật có quy định khác (khoản 2 Điều 307 Luật Thương mại).

---

Bài viết mang tính tham khảo, cập nhật theo quy định hiện hành tại thời điểm đăng. Để được tư vấn cho tình huống cụ thể, liên hệ Công ty Luật TNHH LAWPRO – Hotline: 0936 77 97 99 – Email: [email protected].